Najbezpieczniejszy wybór to badanie mikrobiologiczne połączone z podstawową analizą fizykochemiczną. Zakres rozszerzony wybierz po zalaniu, awarii, zmianie smaku lub zapachu albo wtedy, gdy studnia znajduje się przy szambie, nawożonych polach czy zbiorniku paliwa. Próbkę pobierz do pojemników laboratorium i dostarcz tego samego dnia, najlepiej w ciągu 4 godzin.
Kiedy wykonać badanie wody ze studni?
Badanie wody ze studni warto wykonać już po uruchomieniu nowego ujęcia. Tak samo postępuj po remoncie studni, wymianie pompy, pracach przy instalacji lub dłuższej przerwie w użytkowaniu. Powodem do szybkiego pobrania próbki jest również zalanie terenu, awaria instalacji albo gwałtowna zmiana barwy, mętności, smaku lub zapachu wody. Próbkę dostarcz do laboratorium tego samego dnia, najlepiej w ciągu 4 godzin.
Niepokój powinno wzbudzić położenie studni w sąsiedztwie szamba, obornika, nawożonych pól, terenów zalewowych oraz zbiorników na paliwo. W takich miejscach zanieczyszczenia mogą przedostawać się do ujęcia różnymi drogami, dlatego samo badanie podstawowe może nie odpowiadać na najważniejsze pytanie: co konkretnie zagraża tej studni.
Dla prywatnego ujęcia nie ma jednej częstotliwości właściwej dla każdej lokalizacji. Poza sytuacjami awaryjnymi badanie należy powtarzać okresowo, a częstotliwość dopasować do warunków gruntowych, zabezpieczenia studni i zmian w otoczeniu. Jeżeli woda ma być przeznaczona do spożycia, wynik trzeba odnosić do wymagań dla jakości wody pitnej, a nie wyłącznie do tego, czy wygląda i pachnie prawidłowo.
Jaki zakres badania wybrać?
Praktycznym punktem wyjścia jest zakres mikrobiologiczny oraz podstawowy zakres fizykochemiczny. To dwa różne spojrzenia na tę samą próbkę: pierwsze pokazuje obecność wskaźników zanieczyszczenia mikrobiologicznego, drugie opisuje między innymi właściwości organoleptyczne, odczyn i wybrane składniki chemiczne.
Wymagania dla wody przeznaczonej do spożycia obejmują parametry mikrobiologiczne i chemiczne, a także parametry wskaźnikowe oraz zasady monitorowania. Wynika to z § 1 pkt 1–5 i § 3 ust. 1–3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2017 r., opublikowanego jako Dz.U. 2017 poz. 2294.
W analizie mikrobiologicznej szczególne znaczenie mają Escherichia coli i bakterie grupy coli. Wartość parametryczna dla E. coli wynosi 0 jtk/100 ml, natomiast dla bakterii grupy coli 0 jtk lub NPL/100 ml. Nie traktuj więc pojedynczego wyniku jako „prawie dobrego”, jeśli przekracza wartość zero.
Zakres grupy A obejmuje między innymi 9 wymienionych parametrów podstawowego monitoringu: E. coli, bakterie grupy coli, ogólną liczbę mikroorganizmów w 22°C, barwę, mętność, smak, zapach, pH i przewodność elektryczną. Laboratorium może dodać parametry wynikające z oceny ryzyka.
Zakres rozszerzony nie powinien być przypadkową, najdłuższą listą z cennika. Dobiera się go do źródła możliwego zanieczyszczenia. Przy ryzyku rolniczym mogą być potrzebne między innymi azotany, a przy określonych warunkach także pestycydy. Przy problemach z osadami lub naturalnym składem wody laboratorium może zaproponować mangan, żelazo, chlorki, siarczany, twardość albo inne metale.
| Zakres | Liczba parametrów / przykładowy skład | Pojemność próbek | Maksymalny czas dostarczenia |
|---|---|---|---|
| Mikrobiologiczny | Co najmniej 2–3 wskaźniki mikrobiologiczne, w tym E. coli i bakterie grupy coli; ostateczny skład ustala laboratorium | Sterylna butelka; napełnienie do 7/8 objętości | W dniu pobrania, najlepiej do 4 godzin; instrukcje mogą określać limit do 7 godzin |
| Podstawowy fizykochemiczny | Około 9 parametrów grupy A: barwa, mętność, smak, zapach, pH, przewodność, azotyny, jon amonu oraz żelazo lub inne parametry wskazane przez laboratorium | Butelka 1–1,5 l; dla smaku i zapachu preferowana butelka szklana | W dniu pobrania; transport w 5 ± 3°C |
| Rozszerzony | Zakres podstawowy powiększony o parametry wynikające z lokalnego ryzyka: np. azotany, mangan, chlorki, siarczany, twardość, metale, pestycydy lub inne zanieczyszczenia | Kilka pojemników o objętościach wskazanych przez laboratorium; nie należy używać butelek po napojach smakowych | Zgodnie z instrukcją laboratorium; próbkę dostarczyć tego samego dnia |
Objętość i liczba pojemników zależą od metody oraz liczby oznaczeń. Nie mieszaj zasad: próbki mikrobiologicznej nie przepłukuje się, natomiast pojemnik fizykochemiczny zwykle płucze się badaną wodą. W razie rozbieżności pierwszeństwo ma instrukcja laboratorium wykonującego analizę.
Jak pobrać próbkę wody?
Zanim zaczniesz pobieranie próbki wody, skontaktuj się z laboratorium. Ustal rodzaj butelek, zakres oznaczeń, godzinę przyjęcia oraz to, czy laboratorium wymaga pobrania przez własnego próbkobiorcę. Pojemniki wydane przez laboratorium są przygotowane do konkretnej metody; nie zastępują ich butelki po napojach, nawet jeśli zostały dokładnie umyte.
Pobór z kranu
Usuń perlator, sitko, wąż i inne nakładki z końcówki kranu. Odkręć zimną wodę i spuszczaj ją do momentu uzyskania stabilnej temperatury. Próbkę fizykochemiczną pobiera się zwykle przed mikrobiologiczną.
Do analizy fizykochemicznej użyj szklanego lub plastikowego pojemnika, zazwyczaj o objętości 1–1,5 l. Taki pojemnik zwykle przepłukuje się badaną wodą, następnie napełnia do przelania, bez pozostawiania pęcherzyków powietrza. Wyjątkiem są pojemniki zawierające środek utrwalający, ich nie należy przepłukiwać.
Do poboru mikrobiologicznego użyj wyłącznie sterylnej butelki. Nie przepłukuj jej wodą z kranu i nie dotykaj wnętrza zakrętki ani szyjki. Napełnij ją do 7/8 objętości, pozostawiając przestrzeń powietrzną. Jeżeli badana jest woda chlorowana, pojemnik powinien zawierać tiosiarczan sodu.
Pobór bezpośrednio ze studni
Przy studni kopanej można użyć czystego wiadra przeznaczonego wyłącznie do pobierania wody. Nie zanurzaj w nim butelki laboratoryjnej, ponieważ taki kontakt może zmienić warunki próbki mikrobiologicznej. Zgodnie z wytycznymi Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Łomży trzy pierwsze wiadra należy wylać, a próbkę pobrać z czwartego.
Transport i wiarygodność wyniku
Po pobraniu zabezpiecz butelki przed światłem i przewoź je w chłodzie, najlepiej w termotorbie z wkładem chłodzącym. Próbkę dostarcz do laboratorium w dniu pobrania, preferencyjnie w ciągu 4 godzin, w temperaturze 5 ± 3°C. Niektóre instrukcje Państwowej Inspekcji Sanitarnej wskazują granicę 7 godzin, dlatego wiążąca jest instrukcja laboratorium przyjmującego próbkę.
Nie zostawiaj butelek w nagrzanym samochodzie ani na słońcu. Opóźnienie, niewłaściwa temperatura, brak sterylności lub pęcherzyki powietrza mogą sprawić, że wynik nie będzie miarodajnie opisywał wody pobranej ze studni. Zapisz datę i godzinę pobrania oraz przekazania próbki, jeśli formularz laboratorium tego wymaga.
Samodzielnie dostarczona próbka może mieć ograniczone zastosowanie prawne, ponieważ laboratorium nie odpowiada wtedy za sposób pobrania i transport. Jeżeli woda ma być używana do celów objętych nadzorem sanitarnym lub potrzebujesz wyniku o zastosowaniu urzędowym, nie polegaj na samodzielnym pobraniu bez uzgodnienia z laboratorium, zleć pobranie przeszkolonemu próbkobiorcy i wybierz laboratorium posiadające odpowiednie kompetencje, najlepiej akredytowane.
Jak czytać wynik?
Najpierw sprawdź, jaki zakres faktycznie wykonano, jakie zastosowano metody, w jakich jednostkach podano wyniki i czy raport zawiera wartości parametryczne. Nie porównuj tylko jednego wiersza z reklamowym opisem pakietu. Wynik trzeba odnosić do pełnego raportu oraz do celu, dla którego pobrano wodę.
Dla E. coli punktem odniesienia jest 0 jtk/100 ml, a dla bakterii grupy coli 0 jtk lub NPL/100 ml. Wartości pozostałych parametrów oceniaj zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2017 r. i zakresem wskazanym przez laboratorium. Jeżeli wynik odbiega od wymagań albo pojawia się nagła zmiana parametrów, nie zamieniaj samodzielnie zakresu badania na przypadkowy pakiet, ustal dalszą analizę z laboratorium.
Wynik z laboratorium jest opisem próbki pobranej w określonym miejscu i czasie. Po zalaniu, naprawie instalacji lub awarii może być potrzebne ponowne badanie, ponieważ nowa próbka odpowiada już innym warunkom.
Najczęstsze pytania
Jakie badania wody ze studni wykonać?
Na początek wybierz badanie mikrobiologiczne oraz podstawowy zakres fizykochemiczny, obejmujący około 9 parametrów grupy A. Po zalaniu, zmianie smaku lub zapachu albo przy ryzyku przenikania nawozów, ścieków, paliw czy pestycydów zamów zakres rozszerzony dobrany z laboratorium.
Jak pobrać próbkę wody ze studni?
Najpierw ustal z laboratorium rodzaj pojemników i termin przyjęcia. Z kranu usuń nakładki, spuść wodę do stabilizacji temperatury, a potem pobierz próbkę do właściwego pojemnika. Przy studni kopanej użyj czystego wiadra przeznaczonego wyłącznie do wody, wylej trzy pierwsze wiadra i pobierz próbkę z czwartego.
Jak często badać wodę z prywatnej studni?
Dla prywatnej studni nie ma jednej uniwersalnej częstotliwości odpowiedniej dla każdej lokalizacji. Wykonaj badanie po uruchomieniu ujęcia i powtarzaj je okresowo, a przede wszystkim reaguj na zalanie, prace przy studni, awarię, dłuższą przerwę w użytkowaniu lub zmianę właściwości wody.
Czy domowy test zastępuje badanie laboratoryjne?
Nie. Test domowy może być sygnałem ostrzegawczym, ale nie zastępuje badania laboratoryjnego wykonanego właściwą metodą, z odpowiednim pojemnikiem, transportem i interpretacją względem wymagań prawnych z Dz.U. 2017 poz. 2294.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, ELI / Dziennik Ustaw, 2017, Dz.U. 2017 poz. 2294, § 1 pkt 1–5, § 3 ust. 1–3
- Wytyczne dla klientów Oddziału Laboratoryjnego PSSE w Łomży dotyczące pobierania próbek wody, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Łomży, 2020, Instrukcja laboratoryjna
- Pobieranie i transport próbek wody do spożycia, Państwowa Inspekcja Sanitarna, 2023, Instrukcja pobierania próbek
- Wytyczne poboru próbek wody, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Dąbrowie Górniczej, 2026, Wytyczne laboratoryjne
- Informacja dla ludności, bakterie wskaźnikowe w wodzie do spożycia, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Sosnowcu, 2026, Informacja Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
